G3anki nbadagu
Barcyv Ysa3an
Ha3 Ygy.yxasirax Y.pa3ragxov;3an antam
www.luys.org
Clyntyl AMN5 2003
Hasganalov hamar g3anki nbadagu5 myz
anhra=y,d e naq hasganal5 ;y in[ e g3ankn unthanrabys1 Madyria3i n3ov;agan
olordovm orbyszi dw3al hamagarcu lini gam hamarwi abro.5 a3sinkn g3ank ovnyna5
bydk e co3ov;3ovn ovnynan yrgov ba3mannyr1 A3sbys go[wa/ anhra=y,d yv pawarar
ba3mannyr1 Naqyva-a] ,r]abadi hyd n3ov;a’oqanagman my] cdnwo. hamagarcu bydk e
ovnyna inknawyragancno.agan hadgov;3ovn5 yv yrgrort` a3t hamagarcu bydk e
ovnyna nayv inknapazmaxman hadgov;3ovn1 A-a]in ba3manu oro,I[ e a-an2n3agi
hamar5 isg yrgrortu` dysagi1 Hydyvabys o[ panagan g3anki nbadagu •mikropnyr5
pov3syr5 gyntaninyrª pnov;acrwovm e a3s ba3mannyrow7 a-a]inu ta hnaraworin [a’
ampo.[]agan inknawyragancnovmn e5 a3l gyrb asa/` hnaraworin [a’ yrgar abrylu5
oru q;anwovm e inknabahbanman pnaztow5 yv yrgrortu` hnaraworin [a’ pazmanalu`
hama2a3n syrovnt ;o.nylov pnazti1 A3l gyrb asa/` gyntanagan5 gam awyli ji,d`
anasnagan a-an2n3agi g3anki nbadagu inkn ir hamar abryln e1 Saga3n sdoryv
gdysnynk5 or sgzpovm a3tbys [I y.yl1 Ovnynalow n3ov;agan marmin yv linylow
abro. eag5 martu yvs ovni wyrohi,3al hadgov;3ovnnyru1 Yv xawali e dysnyl5 or
myr ,r]abadovm gan martig5 oronx g3ankn
unthanovm e a3s yrgov himnagan gyntanagan pnaztnyri sdwyri nyrko1
A3s0r mynk [bydk e ‘or2ynk xov3x dal5 or
martu5 I darpyrov;3ovn n3ov;agan magartagovm abro.
m3ovs eagnyri5 paxi fizigagan marmnix ovni nayv an26inknacidagxov;3ovn yv hici1
A3s masin 2yz a-a]nyrovm pawaganin qoswyl e1 Ovsdi myr hydaca qosku bydk e
ga-ovxwi a3n ‘asdi wra5 or martn ovni y-3ag pnov;3ovn5 a3sinkn marmin5 an2 yv
hoci1 Ylnylow a3s y-3ag pnov;3ovnix e5 or mynk a3s0r bydk e ‘or2ynk hasganal
martov g3anki nbadagu1
Na3ylow myr ,r]abadi
martganx5 ;wovm e anhnar e cdnyl myg unthanovr nbadag nranx g3ankyri hamar5
kani or nrank ,ad darpyr yn irarix irynx garo.ov;3ovnnyrow5 mda/ylagyrbow yv
a3lnow1 Saga3n a3tbisi nbadag co3ov;3ovn ovni1
Isgabys7 in[ov| ynk mynk a,qarh ygyl1 Gam5
awyli ji,d5 in[ov| Asdwa/ sdy./yx martovn1 {e| or Asdwa/ o[in[ annbadag [I
anovm1 Ewol3ovxionisdnyru bntovm yn5 ;y mynk5 in[bys yv g3ankn unthanrabys5
badahaganov;3ovn e1 Ys a3s0r [ym ovzovm wijyl nranx hyd a3n barz badja-ow5 or
irynk oro,yl yn nayv5 or irynx naqaha3ryru gabignyr yn y.yl1 In[bisi~
anbadwov;3ovn1 Nranx anmdov;3anu na3ylow ki[ e mnovm hawadam tran1 Isg Irynx
naqninyri harxovm mia3n govzyi irynx ov,atrov;3ovnu gabigix ,y.yl myg a3l5
awyli hama- gyntanov wra1
In[yve5 g3anki nbadagi harxu hazaram3agnyr
,arovnag hovzyl e martganx5 yv ,ad t=war e y.yl a3s harxin sba-i[ badasqan dal1
Yv a3=m el anhnar e ki[ ;y ,ad sba-i[ badasqan dal a3s harxin5 y;y [timynk
Asdwa/a,n[in1 Polor nrank5 owkyr g’or2yn ’iliso’a3yl a3s harxi ,ovr] ,r]anxylow
Asdwa/a,ovn[u5 barzabys zpa.wa/ glinyn ]ovr /y/ylow1 Y;y mynk mia3n marmin ynk5
aba myz panaganov;3ovn hargawor [er5 in[bys or gyntaninyrin hargawor [e5 kani
or gyntanagan pnaztnyrow abrylu glinyr myr g3anki nbadagu yv mi]oxu1 Sdoryv
gdysnynk5 or pnagan martn hynx a3tbys el abrovm e1 A3nbisi hasgaxov;3ovnnyr5
in[bisik yn qi.ju5 inknazohapyrovmu yv a3ln5 a3s tybkovm imasdazrgwovm yn1
A3nbisi garcaqosnyr5 in[bisin yn` 8a,qarhovm my-nyl ga5 ara ovza/t95 gam awyli
anasnagan mi garcaqos` 8in[6or gogortowt anxaw` konn e9 ardaha3dovm yn martov
in[ linylov a3s ump-novmu5 yv oronk myr 0ryrovm ,ad dara/wa/ yn1 Hydyvabys mynk
bydk e tidynk martovn gomblyks 2yvow` ir y-3ag pnov;3amp1 Saga3n a3sdy. el myr
my/acov3n broplymn a3n e5 or mynk hamar=yk ‘or2a-ov;3ovn [ovnynk madyria3i
hocyvor magartagi hyd ,’wylov5 hydyvabys [ynk garo. myr yzrahancovmnyru
ga-ovxyl myr hocyvor ‘or2a-ov;3an himan wra1 )rinag` g3anki wyrohi,3al
2yvagyrbovmu gira-yli [y hocyvor eagnyri hamar5 asynk` hry,dagnyri5 kani or
mynk [cidynk yv [ynk garo. asyl5 ;y nranx anmahov;3ovnu art3ovnk e nranx marmni
inknawyragancno.agan hadgov;3an5 in[bys or Ataminn er Ytymagan bardyzovm5 yv o[
el garo. ynk asyl5 ;y nrank ovnyn inknapazmaxman pnazt •o[ myqanizm5 a3l`
pnaztª5 in[bys or Atamn ovnyr Ytymagan bardyzix tovrs1 Hydyvabys a3s0r mynk
g’or2ynk hasganal5 ;y in[ e asovm Asdwa/a,ovn[u` hocyvor cidyliknyri miag
j,marid a.p3ovu5 martov g3anki yv tra nbadagi gam nbadagnyri masin1
Yrp Asdwa/ sdy./yx Atami marminu5 a3n
ang3ank er5 min[yv or Asdwa/ Atami 8-ovncyrix
gyntanov;3an ,ovn[ ‘[yx yv martu gyntani hoci y.aw9 (?nntox 2:7)1 A3sinkn Atami inknacidagxov;3ovnn
ov hocin mdan Atami fizigagan marmni my] yv Atamu tranow isg gyntanov;3ovn
sdaxaw1 A3s midku ,ad xa3dovn e Hop 32:86ovm7
8Pa3x martov my] hoci ga5 yv Amynagaro.i
,ovn[u nran imanalov garo.ov;3ovn e dalis91 Imanalov garo.ov;3ovnn a3sdy.
inknacidagxov;3ovnn e1 Isg Hagopos 2:266ovm
gartovm ynk5 or marminn a-anx hocov my-a/ e1 Ov,atrov;3ovn tar2ryk5 or Hagopos
a-ak3alu [I asovm martu5 a3l` marminu1 Usd eov;3an martn anmah eag e5 in[bys or
yrgna3in eagnyru5 mahganaxovn mia3n martov marminn e1 Yv a3n el mahganaxov
tar2aw5 yrp Atamn absdampyx Asd/o tym1 +o.owo. 12:76ovm gartovm ynk7 8A3n =amanag
ho.u yrgir bidi wyrata-na •a3sinkn martga3in marminuª in[bys sgzpovm e y.yl5 Isg hocin Asd/ovn bidi wyrata-na5 oru yv dwyx
a3n91 Hydyvabys martga3in g3anku yrgri wra ta martga3in marmni5
inknacidagxov;3an yv hocov miov;3ovnn e1 Saga3n martov ngaracrov;3ovnu ,ad ;yri
glini5 y;y [hi,ynk ?nntox 1:276u7 8Asdwa/ Ir badgyrow sdy./yx martovn91
O[ mi gyntani eag [ovnyxaw a3s badiwu7 linyl Asd/o nmanov;3amp1 Hydyvabys
martov g3anki nbadagan el bydk e armadabys darpyrwi m3ovs eagnyri g3anki
nbadagix1
A3=m harx7 o|rn er a3n ,ar=i[ ov=u5 orow
Asdwa/ sdy./yx martovn1 A3s harxin wyr]nagan badasqan a3s0r dal hnarawor [e5
kani or linylow a3s my.awor marmni my] yv ovnynalow my.kow ha,mwa/ hoci5 mynk
ty-yvs [ynk hasganovm ,ad yv ,ad panyr Asd/o sdy./acor/ov;3an my]1 Saga3n ta [i
n,anagovm5 ;y mynk el hin hovnagan ‘iliso’a3i bys bydk e asynk` 8ys cidym5 or
ys o[in[ [cidym91 Asdwa/ badrasd e yv ,ad e ovzovm myz dal Ir qorovng
imasdov;3ovnnyru5 saga3n mynk sdanovm ynk ji,d a3nkan5 in[kan garo. ynk
wyrxnyl1
Asd/o go.mix martovn sdy./ylov ,ar=a-I;u5
gar/ovm ym5 garyli e hy-awor gyrbow hamymadyl a3n ,ar=a-i;i hyd5 orow
sdy./acor/ovm yn j,marid arwysdacydnyru1 )rinag` ngari[u ngarovm e5 kani or
sirovm e ngaryl5 kantagacor/u kantagovm e5 kani or sirovm e kantagyl1 Yv min[yv
ngarylu gam kantagylu5 arwysdacydu ir mdkovm dysnovm yv hocovm zcovm e ir
kantagu gam ngaru1 A3labys na [I garo. sdy./acor/yl1 Asdwa/ el sdy./x martovn
yv a,qarhn unthanrabys5 kani or sirovm e sdy./yl1 Hydyvabys mynk Asd/o
anuntcrgyli siro art3ovnkn ynk1 Yv min[yv myz 2yv dalu5 orbys j,marid
Arwysdacyd •arwysdacydu my/ada-owª5 Na artyn myz ovnyr yv dysyl er ir mdkovm1
Hajaq martig harx yn dalis5 ;y ov|r eink mynk min[yv myr /nwylu1 Badasqanu
mian,anag e7 mynk Asd/o mdkovm eink5 yv o[ ;y mi in[6or jijwi gam a-nydi my]1
Yv y;y arwysdacydnyru sirovm yn irynx cor/yru5 aba badgyraxryk5 ;y Asdwa/
in[ka~n e sirovm ir clovqcor/oxu` martu1 Asdwa/ sdy./yx martovn5 kani or ovzovm
er nran ha.ort anyl a3n amynin5 in[ Inkn ovni1 H-owmyaxis 8:326ovm gartovm ynk7 8Na5 or Ir Ortovn [qna3yx5 a3l myr amynki hamar madnyx
Nran5 in[by|s Nra hyd myz polor panyru [I barcyvi91 Isg i|n[ ovnyr yv ovni Asswa/1 A3s harxin garyli e
myg a3l harxow badasqanyl7 isg i|n[ [ovni1 Sa.mos 24:16ovm sa.mosyrcovn asovm e7 8Diro]n e yrgirn ov nra liov;3ovnu5 a,qarhn ov nra pnagi[nyru91
Asdwa/ sdy./yx martovn5 orbyszi gisi nra hyd Ir g3anku5 Ir syru5 a3sinkn` Ir
eov;3ovnu5 Ir mdkyru5 Ir I,qanov;3ovnn Ir sdy./acor/ov;3an wra5 Ir
inknapawararwa/ov;3ovnu yv ‘a-ku1 A3l gyrb asa/` orbyszi Inkn ardaxolwi martov
my] yv yrgovsn el ‘a-aworwyn •1 Bydros 4:115 H-owmyaxis 8:30
yv a3lnª1 Asdwa/ yrpyk [i ;akxryl Ir nbadagnyru martov hantyb5 saga3n a3n
untc/wyx5 yrp Ortin a,qarh ygaw yv yd cnyx martgov;3anu sadana3ix1 Saga3n
in[kano|w yn art3ok martig hasganovm Asd/o nbadagnyrn irynx hantyb5 yv
hasganalow art3o|k nrank irynx g3anki un;axku nyrta,nagov;3an my] yn tnovm
Asd/o nbadagnyri hyd1 Sdoryv gdysnynk5 or Ytymagan bardyzovm Atamu [er garo.
in[6or g3anki nbadag ovnynal1 Na ovnyr mia3n qntir5 oru i,qyln er1 Saga3n
,ovdow sadanan Atami 2y-kix qlyx a3t i,qylov qntiru5 isg Asdwa/ ‘oqarynu
Atamin5 a3sinkn` myz5 abrylov nbadag dwyx5 ori masin hama-od gqosynk sdoryv1
A3=m ygyk ‘or2ynk badasqanyl a3n ,ad /y/wa/ yv awyli hajaq anbadasqan mnaxa/ harxin5 ;y
in[ov| Asdwa/ ;ov3l dwyx5 or Atamu ‘or2wi Ytymagan bardyzovm1 In[bys gdysnynk
hydaca3ovm a3s harxi badasqann anmi]aganoryn gabwa/ e martov g3anki nbadagi
a-y./wa/I hyd1
In[bys cidyk` a3n amynu in[ anovm e
Asdwa/5 anovm e gadar3al 2yvow1 P )rinax 32:46ovm gartovm ynk7 8Asd/o cor/u gadar3al e91 Atami marminu nov3nbys gadar3al er ir
dysagi my]1 Mia3n a3n5 or a3t marminn anmah er5 artyn qosovm e inkn ir masin1
Saga3n ;an2raxagan n3ov;n ovni ir sahmana’agovmnyr5 hydyvabys Atami marminu yvs
ovnyr ir sahmana’agovmnyru1 A3t sahmana’agovmnyri hydyvankow Atamu [er garo.
nov3nisg modynal diyzyragan I,qanov;3anu5 orn Asdwa/ ovni5 I wijagi [er ha.or
liylov a3n amynin5 in[ ovnyr ASdwa/1 Atami marminu gadar3al er Ytymagan bardyzi
hamar5 yv na I,qanov;3ovn sdaxaw mia3n Ytymagan bardyzovm5 orn untlan3wylow
bydk e untcrgyr ampo.] yrgir moloragu1 Omank gar/ovm yn5 or y;y Atamu
[my.an[yr5 aba Asdwa/ wa. ;y ov, nran I,qanov;3ovn gdar nayv diyzyrki wra1 {ym
gar/ovm1 Tra hamar naq bydk er ‘oqyl Atamin nyrsix ov trsix5 badrasdyl nran
awyli hy-ovn na3yl1
A3=m harx7 oro|nk ein a3t
sahmana’agovmnyru1 Naqyva-a] Atami fizigagan marminu sahmana’agwovm er
dara/ov;3amp yv =amanagow1 A3sinkn mi dy.ix m3ovs dy. dy.a’oqwylov hamar Atamin
oro, =amanag er hargawor1 Ji,d in[bys myz hamar1 Orkan dara/ov;3ovnu my/ er5
a3nkan awyli ,ad =amanag er hargawor Atamin ka3lylov gam wazylov hamar1 A3s
sahmana’agman hydyvankow nov3nisg ir yrgra3in I,qanov;3ovnn Atamu [er garo.
effygdiworyn gadaryl1 Ovsdi nran 0cnagan er bydk1 Yv Asdwa/ sdy./yx Yva3in1
Saga3n ta el ki[ er1 A3t
badja-ow el Asdwa/ garcatryx7 8Ajyxyk yv
pazmaxyk yv yrgiru lxryk yv diryxyk a3n ov777 I,qyxyxyk9 (?nntox 1:28) Atamu [er garo. xanganal yv agn;ar;oryn
linyl a3ndy. ovr ovzovm er gam ordy.
bydk er5 in[bys or garo. yn anyl madyria3i hocyvor ,yrdovm cdnwo. eagnyru1 Yv
hydo5 ji,d e Atami marminn anmah er yv [er /yranovm5 saga3n =amanagi my] er1
A3sinkn5 y;y Ytymagan bardyzovm anxnyr5 asynk5 10000 dari5 aba Atamu glinyr 10000 darygan1 Pa3x hocyvor
eagnyri hamar 8darik9 yv =amanag hasgaxo.ov;3ovnnyru animasd mi pan yn1 M3ovs
sahmana’agovmu5 or gar/ovm ym amynaclqaqorn e5 ta Atami fizigagan marmni
gaqwa/ov;3ovnn er snntix yv pnaglima3agan ba3mannyrix1 Atami marmni
inknawyragancnmanu5 ori hydyvankow a3n anmah er5 nbasdovm ein Ytymovm nra hamar
badrasdwa/ snovntu5 gliman5 in[bys nayv povsagan yv gyntanagan a,qarhu1 Asdwa/
[er garo. ;ov3l dal5 or my.k [imaxo. Atamu my-ni1 Ytymovm y.a/ amyn in[n Atami
parorrov;3an hamar er1 Sgsa/ migro0rcanizmnyrix min[yv amynamy/ gyntaninyru5
in[6or gyrb nbasdovm ein Atami fizigagan marmni nyrta,nagov;3anu1 <.;an
a3sbisin er7 ampo.] pnov;3ovnu co3ov;3ovn ovnyr Atami hamar5 isg Atamn` Asd/o1
Saga3n sgzpovnkoryn Atamu garo. er abryl yrgri wra nayv Ytymangan bardyzix
tovrs1 Hydaca3ovm5 in[bys dysank5 yrp na tovrs k,wyx Ytymix5 anmi]abys
[mahaxaw5 a3l naq nra marmni nyrta,nagov;3ovu qaqdwyx •a3sinkn` myg` mrsyx5
myg` ,ocyx, myg` ka.xyx5 myg` hovzwyx5 myg` grkow porpokwyx yv a3lnª5 kani or
ampo.] pnov;3ovnn ir hyd any/ki dag mdaw5 polor gyntaninyru sgsyxin abryl irynk
irynx hamar yv o[ ;y Atami5 in[bys a-a] er1 <ad migro0rcanizmnyr5 oronk a-a]
Atami marmni my] in[6or 0cdagar cor/ ein anovm5 a3=m sgsyxin magapov3/ g3ank
warylow wnasyl a3t marmnin1 A3nbys or5 y;y in[6or mygn abrovm e inkn ir hamar5
yv o[ ;y Asd/o5 aba anwaran garo. ynk asyl5 or na any/ki dag e1 Yv inkn ir
hamar abro. martn anba,dban ;iraq e sadana3i hamar5 orn a3t inkn ir hamar
abrylu /a-a3yxnovm e ir` sadana3i ,ahyrin` martu cidi5 ;y` o[1 Linylow my.ki I,qanov;3an dag5 Atami
xangov;3ovnnyru Ytymix tovrs yvs ov..wa/ ein Atami marmni nyrta,nagov;3an
qaqdmanu1 “oqwyx nayv gliman7 ci,yru xovrd er5 isg xyrygu` ,oc1 A3s amyni
hydyvankow Atami 0rcanizmi my-a/ p]i]nyrn a3lyvs [garo.axan irynk irynx
wyragancnwyl5 ori hydyvankow na sgsyx /yranal yv5 wyr]abys5 mahaxaw 930 dari anx1 Ovsdi Ytymagan
bardyzu ys ovzovm ym nmanyxnyl mi agwariovmi gam5 awyli ji,d5 hyrpariovmi5
ordy. abrylov hamar gadar3al ba3mannyr ga3in dw3al
dysagi hamar1
I darpyrov;3ovn yrgna3in eagnyri5 Asdwa/
Atamin5 gar/ovm ym5 badrasdi cidyliknyrow [sdy./yx1 Omanx hamar a3s ;yzu garo.
e wijyli lini5 kani or Asdwa/a,ovn[u barz [I crovm a3t masin5 saga3n hsdag e5
or hydaca3ovm cidyliknyrn Atamu 2y-k er pyrovm ‘or2ow yv tidargmamp1 Broplymn
a3n er5 or nra ‘or2a-ov;3ovnu sahmana’agwovm er Ytymagan bardyzow5 ori
hydyvankow sahmana’ag er nayv nra jana[o.ov;3ovnu5 nra cidagxov;3ovnu5 [na3a/
or na informaxia bahylov yv m,agylov [a’azanx my/ bodynxial ovnyr1
Wyr]in sahmana’agovmu5 ori masin ovzovm ym
qosyl5 ta nra hocov asdwa/a3in sirovn anha.ort linyln er1 Y;y hi,ovm yk5 naqort
karoznyrix mygi =amanag mynk qosyl ynk siro ngaracrov;3ovnnyri masin5 oronk gan
Asdwa/a,n[ovm1 Asdwa/a3in any./ syru hovnaryn go[wovm e 8acaby95 isg
martga3inu` 8filos95 8sdorcos9 yv 8eros91 8Acabyn9 ta Asd/o eov;3ovnn e yv
hadovg e mia3n Asd/ovn1 Howhannov a-ak3aln asovm e` Asdwa/ syr e1 Atamu da/ovm er 8filos9` y.pa3rasirov;3ovn gam
ungyrasirov;3ovn Asd/o hantyb5 isg Yva3i hantyb o[ mia3n 8filos95 a3lyv`
8sdorcos9` undanygan gabwa/ov;3ovn5 in[bys nayv` 8eros9` sy-agan gabwa/ov;3ovn1
A3o\5 Atami hocin amy. Er5 saga3n ta pawarar [y.aw Asd/ovn hawadarim mnalov
hamar1 Na [ovnyr ir my] 8acaby95 in[bys or mynk
ovnynk1 Aha ;y in[ov na Yva3in cyratasyx Asd/ovx1
A3=m covxy harx dak5 ;y in[ov| a3skan ;yri
sdy./yx Asdwa/ Atamin1 Grgnovm ym7 wyru hi,adagwa/ sahmana’agovmnyru
ba3manaworwa/ ein ;an2raxagan madyria3i hadgov;3ovnnyrow yv o[ ;y Asd/o
[gamov;3amp1 Trank o[ ;y ;yrov;3ovnnyr ein5 a3l` sahmana’agovmnyr1 )rinag`
in[kan el gadar3al lini karix kantagwa/ ar2anu5 miyvnov3n e a3n [I garo. osgov
bys ‘a3lyl in[kan el or ]anank5 kani or kari hadgov;3ovnnyru ,ad darpyr yn
osgovx1
A3=m mygovri, harx7 art3o|k Atamu yr]anig
er Ytymagan bardyzovm1 Iha\rgy` a3o1 Na Ytymovm ovraq er ov yr]anig5 [na3a/ or
na a3t masin [cidyr5 kani or [cidyr nayv ;y in[ e t=paqdov;3ovnu1
Yr]angov;3ovnn Atami hamar pnagan wijag er5 in[bys5 asynk5 myz hamar 0t ,n[ylu5
oru mynk anovm ynk a-anx ta ngadylov1 Omank gar/ovm yn5 ;y a-anx Yva3i Atamu dqovr
er yv iryn t=paqd er zcovm5 in[bys myr =amanagnyri atamnyru1 Saga3n ta anhnar
er naqyva-a]
a3n badja-ow5 or Atamn Asd/o nyrga3ov;3an my] er1 Sa.mos 16:116ovm qosylow Asd/o masin sa.mosyrcovn asovm e7 8777Yrysit a-]yv lyxovn
ovraqov;3ovn ga91 Yv hydo7 Atamu gadarylabys Asd/o gamki my] er5 ori
hydyvankow Asdwa/ ovraqaxnovm e yv martn iryn yr]anig e zcovm1 Yva3i tyru
naqyva-a] Atamin 0cnylov my] er1
Martga3in hanrov;3an
dyqnolociagan yv dndysagan a-a]un;axu ba3manaworwa/ e hanrov;3an my] y.a/
broplymnyri a-ga3ov;3amp1 Mi a3sbisi ‘asd pyrym7 badyrazmnyri =amanag
dyqnolocianyru a-a] yn cnovm hsga ka3lyrow1 206rt tara,r]anu badyrazmnyri a-ovmow wa3rac
tara,r]an er1 Saga3n anxa/ har3ovram3agi dyqnolociagan a-a]un;axn ah-yli e1 Ys hawadaxa/
ym5 or y;y [linyin dak yv sa-u badyrazmnyru5 aba mynk a3s0r a3xyla/ [eink lini
Lovsin5 [eink ovnyna gomb3ovdyrnyr5 p]]a3in hy-aqosnyr yv a3ln1 Ovsdi
inknapawararwa/ Atamu5 oru o[ mi broplym [ovnyr5 [ovnyr nayv in[6or pan ‘oqylov
anhra=y,dov;3ovn5 in[bys mynk ovnynk1 Atami amynamy/ anhra=y,do;3ovnu ta nra
an2i5 hocov yv marmni ‘o’oqov;3ovnn er5 orn inku [er cidagxovm yv orn anhanr
y.aw ;y\ Ytymovm` kani or Atamu yr]anig er5 ;y\ Ytymix tovrs` kani or Atamu
sadana3i I,qanov;3an dag er1 Ytymagan bardyzix tovrs martgov;3ovnu cnax myg a3l
ov.iow7 dysnylow in[6or pan ‘oqylov anhra=y,dov;3ovnu yv iryn ‘oqyl
[garo.analow5 martu sgsyx ‘oqyl ir ,r]abadu` harmaryxnylow a3n iryn yv
hovsalow5 ;y tranow na garo. e wyracdnyl ir gorxra/ yr]anig g3anku1 Yv kanagagan
‘o’oqov;3ovnnyrn a3s0r ah-yli yn5 saga3n martu o[ mi oragagan ‘o’oqov;3ovn
[gryx1 Na mnax nov3n my.aworu5 in[ or Ytymix tovrs calov bahin er1 Art3ovnku
y.aw ,r]abadi ahawor a.dodovmu5 oru povmyranci bys yd harwa/yx iryn` martovn5
nor hiwantov;3ovnnyri 2yvow1 Dyqnolociagan a-a]un;axu mia3n hy,daxryx myr
g3anku ys o[in[ [ovnym tra tym5 saga3n a3n [wyrxryx myr hocsyru5 a3n [‘oqyx myr
an2n ov hocin5 myr marminu1 Oro, dyqnogradnyr myr 0ryrovm hasaragov;3an polor
broplymnyri lov/ovmu gabovm yn nor dyqnolocianyri hyd1 Ta govrov;3ovn e1
Dyqnolociagan a-a]un;axu myz yrpyk [I modyxryl Asd/ovn1 Orkan or mynk hy-ov
eink Asd/ovx Ytymix k,wylovx hydo5 nov3nkan hy-ov ynk yv a3=m1 Anhoc Atamu5
orin Asdwa/ artyn dwyl er 8haxu hanabazor95 dwyl er o.] moloragu5 yv5 amynagaryvoru5
Ir nyrga3ov;3ovnn er dwyl5 garik [ovnyr nor dyqnolocianyri yv in[kan el abryr
Ytymovm5 [bidi xanganar iryn y;y o[ dovn5 aba cony badsbarwylov dy. sarkyr`
nov3nisg y;y garo.anar1 Asynk` in[I|x badsbarwyr7 wad y.anagi|x5 ci,adi[
cazannyri|x777 Ovsdi animasd e qosyl Ytymix tybi a3l molorag ;-[ylov masin1
Atamu knnovm er ir ,r]abadu5 kani or nra ovsyrin er trwa/ dirylov yv I,qylov
qntiru1 Asdwa/ yvs trtovm er nran andarpyr [linyl ir ,r]abadi hantyb1
Masnaworabys5 gyntaninyru5 oronx Atamn anovnnyr tryx5 Asdwa/ Inku pyryx nra mod
(?nntox 2:19) yv o[ ;y Atamu cnax
nranx cdnylov yv anovnnyr dalov1 Ovsdi in[6or ,ad ;y ki[ lovr] yv cidagxwa/
g3anki nbadag Atamu [er garo. ovnynal Ytymagan bardyzovm1
“or2ov;3ovnu5 orin Atamu
[timaxaw5 ;ov3l dwyx Atamin hasganalov ir sahmana’agovmnru5 hasganalov Asd/o
nbadagnyrn ir ngadmamp1 Martu ovnynalow fizigagan marmin [bydk e ovnyna
;an2raxagan n3ov;I sahmana’agovmnyru5 oronx masin qosyxink wyru5 orbyszi
garo.ana awyli modynal Asd/ovn1 Hi,yk5 or myr Dyr Hisovsn ovnynalow n3ov;agan
marmin azad e a3t n3ov;I 8dara/ov;3ovn yv =amanag9 go[wo. ,.;anyrix1 Y;y Atamu
mnar Ytymovm5 aba gmna3in nayv nra marmni sahmana’agovmnyru5 na gmnar n3ov;agan
pandovm5 orn a3nkan my/ er5 in[kan or Yrgir moloragan e my/1 Yv na yrpyk [er
garo. h-a[yl ir 8marmni azadov;3anu
sbasylow9 (H-owmyaxis 8:23)1 Omank garo. e harxnyn5 ;y a3t tybkovm in[ov| Asdwa/
miancamix Atamin [sdy./yx n3ov;I ,.;anyrix azad yv [dwyx ir my] y.a/ 8acaby9
syru1 Kani or tranow Asdwa/ barzabys grgn0rinaga/ glinyr inkn iryn5 orn anhy;y;ov;3ovn
e nov3nisg myr dysang3ovnix1
Yrp Atamn ov Yvan my.an[yxin
Asd/o tym5 Asdwa/ dysaw a3n calik da-abanku5 calik ar3ovnn ov my.ku5 calik
hy/ov;3ovnu5 or pa=in bidi hasnyr nranx syrntin Asd/o nyrga3ovnix tovrs yv
sadana3i I,qanov;3ovnix nyrs1 Asdwa/ dysaw nayv Ir Ortov mahn anarc qa[I wra yv
Nra sirdu xawyx yv na harxryx Yva3in5 orn usd eov;3an harx [er5 a3l
paxagan[ov;3ovn7 8A3s i~n[ e ko ara/u9
(?nntox 3:131)
Yrp
Atamu my.an[yx5 Asdwa/ asax7 8Aha Atamu myzanix mygi bys y.aw` parin ov
[aru cidynalow9 (?nntox 3:22)1 Omank gar/ovm yn5 ;y Asdwa/ [er ovzovm5 or Atamn imana
parov yv [ari darpyrov;3ovnnyru1 {ym gar/ovm1 Y;y Asdwa/ [ovzynar5 aba Atamu
yrpyk [er garo. ta imanal a3nbys in[bys Asdwa/ [ovzyx5 or Ytymix tovrs Atamn
anmah fizigagan marmin ovnyna5 yv na [ovnyxaw1 Mi go.mix Asdwa/ [er xanganovm5
or Atamu my.an[i` anxnylow a3n da-abanki mi]ow5 ori my] a3s0r mynk ynk1 A3t
badja-ow el Na arcylyx Atamin ovdyl parin yv [aru cidynalov /a-ix1 M3ovs
go.mix5 Asdwa/ ovzovm er5 or Atamn ir
gamkow hydyvi Iryn5 yv o[ ;y agama3ix5 o[ ;y5 in[bys myr =amanagnyrovm yn
asovm5 -opodi bys1 Aha ;y in[ov Asdwa/ parin yv [aru cidynalov /a-u tryx
Ytymovm1 Sa Asdwa/a,n[ovm y.a/ yvs mi baratoks e1 Nman mi baratoksal
j,mardov;3ovn e nayv a3n ‘asdu5 or Asdwa/ sdy./yx t=o.ku1 Asdwa/ yrpyk [i
xanganovm5 or in[6or mygu t=o.k cna yv da-abi hawid3ans5 Asdwa/ o[ mygin t=o.k
[I ov.argovm5 saga3n y;y omank odnadag yn dalis Asd/o Ortov Sovrp ar3ovnu
[hawadalow a3t ar3anu5 aba irynk yn irynx gamkow undrovm t=o.k cnalu1
Dara/ov;3amp yv =amanagow aqdaharwa/ myr cidagxov;3anu qor; yn baratoksnyru5
saga3n y;y j,mardov;3an oronman janabarhin hasyl ynk baratoksal j,mardov;3an5
ovrymn wsdah linynk5 or hasyl ynk povn j,mardov;3anu5 armadin1
I tyb5 yrp Sata3yl
hry,dagabydn absdampyx Asd/o tym5 yrgna3in eagnyru yvs hnaraworov;3ovn sdaxan
undrov;3ovn gadaryl parov yv [ari mi]yv1 Sa el a3n harxi badasqanu5 ;y in[ov|
Asdwa/ ;ov3l dwyx5 or Sata3yln absdampi1 Yv hry,dagnyri myg yrrotu [arn undryx1
Saga3n in[ov| tranix hydo5 yrp hry,dagnyru gadaryxin irynx undrov;3ovnu5 Asdwa/
[wyraxryx absdampnyrin5 [wyraxryx nranx5 owkyr [arn undryxin1 {e| or Asdwa/
xangaxaw yv nrank y.an5 yv Asdwa/ garo. er xnaganal5 yv nrank a3lyvs [ein lini1
I|n[ yk gar/ovm5 a3skan awyra/ov;3ovnnyr anylovx hydo art3o|k my.m badi= [e
sadana3i yv nra tyvyri hamar [linylu5 co3ov;3ovn [ovnynalu1 Nrank bydk e linyn5
linyn yv da-abyn hawid3ans1 Sa e bahan]ovm Asd/o artarov;3ovnu1 Xawok sadanan
ir hovn2kn ovni nayv martganx my]5 oronk bidi nra hydyvix cnan yv linyn a3ndy.5
ovr or inkn e linylov hawid3ans` a3sinkn gragy lji my]1
A3=m harx7 ga| mi pan5 or
Asdwa/ [I garo. anyl1 Ihargy\ ga1 Asdwa/ [i garo. sdyl5 Asdwa/ [I garo. martovn
da-abank dal5 [I garo. anartar linyl1 Mi qoskow [I garo. anyl a3n5 in[ sadanan
e anovm1 Ovsdi y;y sadanan my]dy.ix wyrxwa/ linyr5 o|w bydk e Ytymovm ‘or2yr
Atamin1 Atamu pa-axioryn an’or2 gmnar5 na [yr garo. parov yv [ari cidov;3ovnn
ovnynal5 na barzabys g,arovnagyr linyl orbys5 in[bys =o.owovrtn e asovm`
ancidov;3amp paqdawor1 Ir ‘or2ov;3amp
Atamu5 o[ ;y [arn undryx5 a3l imaxaw [arn ov parin1 Wyr]in ancam martgov;3anu
hnaraworov;3ovn gdrwi parin gam [arn undryl Hisovsi hazaram3a ;acaworov;3an
wyr]ovm1 Ovsdi Asd/o hamar ,ad garyvoor e5 or In[6or mygu5 lini mart ;y
hry,dag5 cidagxoryn Ir ydyvix cna5 cidagxoryn Asd/ovn undri5 undri parin1
Sa.mos 34:86ovm gartovm ynk7 8Ja,agyxyk ov dysyk5 or Dyru pari e91
Isg 1 :ysa.onigyxis 5:216ovm Bo.os a-ak3alu
hortorovm e7 8777 amyn pan ‘or2yxyk5
parin amovr p-nyk91 Ir undrov;3ovnu Atamu hydo gadaryx ir aba,qarhov;3amp5
yrp artyn Ytymovm [er1 Yv artyn wyx hazar dari e5 in[ Atami ampo.] syrovntu
gancna/ e nov3n undrov;3an a-a]7 gam undryl parin5 a3sinkn aba,qarhyl “rg[in
na3ylow` orbys Apyl5 gam undryl [aru5 a3sinkn [aba,qarhyl yv “rg[i Sovrp
Ar3ovnn anmakovr sybyl` orbys Ga3yn1 Y;y mart [arn e undrovm5 aba na wribovm e
ir g3anki nbadagagydix1 Isg y;y parin` aba na myg asdijanow el e modynovm
Asd/ovn1 Ovsdi martga3in g3anki nbadagu parin undryln e1 A3s undrov;3amp e5 or
mart norix hnaraworov;3ovn e sdanalov yr]anig linyl1 Parin undro.nyrin e5 or
Asdwa/ bydk e ovdyl da nayv Gynax ?a-ix5 a3sinkn nrank yrpyk mah [bidi ja,agyn
norix •Ha3dnov;3ovn 2:7ª1 Saga3n o|w gam I|n[ e a3t Gynax ?a-u1 A-agax 3:186ovm gartovm ynk7 8Na Iryn haro.nyrin gynax /a- e5 yv Iryn
p-no.nyru yr]anig glinyn91 Xawok ,ad ,adyrn a3s0r [yn garo.anovm hasganal5
or o[in[ n3ov;agan yv marmnawor [I garo. yr]angov;3ovn pyryl1 @cdovm5 maka-ovm
yv da-abovm yn in[6or pani gam mygi hamar5 yv yrp hasnovm yn5 ki[ anx hasganovm
yn5 or ta a3n [er5 or ta [er garo. haradyv yv ga3ovn yr]angov;3ovn pyryl1 ?yr
martig hajaq yn asovm7 8G3ankix pan [hasgaxa91 Iha\rgy` [I hasgana5 kani or
parin [I undryl1
A3n in[ gadarwyx Ytymovm5
paxar2agabys Asd/o hsgo.ov;3an dag er1 H-owmyaxis 8:20-216ovm Bo.os a-ak3alu
crovm e7 8Kanzi ovna3nov;3an
hnazantwyxin sdy./wa/nyru •o[ ;y irynx gamkow5 haba kani or Asdwa/
hnazantyxryxª5 a3n hov3sow5 or sdy./wa/nyrn irynk el abaganov;3an
/a-a3ov;3ovnix azadwylow5 Asd/o ortinyri ‘a-awor azadov;3anu bidi hasnyn91
Asd/o ortinyr asylow a3sdy. a-ak3alu ngadi ovni hry,dagnyrin5 oronk gabwa/ [yn
dara/ov;3an yv =amanagi ,.;anyrow5 a3sinkn j,mardabys azad yn1 Aha ;y in[ov
Asdwa/ ;ov3l dwyx5 or Atamn ov ir syrovntu abaganov;3an /a-a3ov;3an my] mdnyn1
Parin yv [aru cidynalu Atamin Iryn modyxnylov /racri my] er yv y.aw a3t /racri
hyr;agan ka3lu1 Ha]ort ka3lu y.aw Atami aba,qarhov;3ovnu5 a3sinkn my.awor
linylov cidagxovmu5 ;o.ov;3an ha3xovmu yv abaca “rgi[in sbasylu5 kani or 8Y;y Ortin 2yz azadi5 aba j,mardabys azad
bidi linyk9 (Howhannov 8:38)1 Srank “rg[I qoskyrn yn5 orn artyn ygaw1 P Gorn;axis 176ovm gartovm ynk7 8Ovr Diro] hocin ga5 a3ndy. azadov;3ovn ga91
Covxy harxnyk5 ;y [e| or Atamn a3tbys el my-aw fizigagan marmni gabanknyri my]1
Marminn5 a3o5 my-aw5 saga3n hi,yk5 or nayv harov;3ovn ga5 oru bidi lini
lawacov3n marmnow5 a3n marmni nman marmnow5 orow myr Dyr Hisovsu yrgink ylaw Ir
harov;3ovnix hydo1 A Gorn;axis 15 clqovm qosylow ,n[awor yv harov;3ovn a-a/ marminnyri
darpyrov;3ovnnyri masin Bo.os a-ak3alu crovm e7 8Marminn abaganov;3ovnow gsyrmanwi5 ov anabaganov;3ovnow harov;3ovn
ga-ni1 Anarcov;3ovnow gsyrmanwi yv ‘a-kow harov;3ovn ga-ni1 Dgarov;3ovnow
gssyrmanwi yv zorov;3ovnow harov;3ovn ga-ni1777 A-a]in martu` Atamu5 gyntani
,ovn[ y.aw5 isg wyr]in Atamu •a3sinkn Hisovs Krisdosuª` gyntanarar hoci9 (42:45):
Badgyraxnov|m yk5 ;y Atamn in[bisi garodow er hi,ovm ir Ytymovm abra/
=amanagu1 In[ka~n er z.]ovm ir anhnazantov;3an hamar1 In[by~s er yrazovm norix
abryl Ytymovm5 norix anhoc ov yr]anig linyl1 Saga3n ta mia3n yraz [er1 Yv na
abryx ir g3anku o[ mia3n ka.xr hi,o.ov;3ovnnyrow5 a3lyv hov3sow5 a-a] na3ylow5
or mi 0r norix yr]anig glini5 a3sinkn glini Asd/o anmi]agan nyrga3ov;3an my]1
Ytymix tovrs sa\ er Atami g3anki nbadagu1 Yv sa y.aw nayv Atami syrovnti a3n
masi g3anki nbadagu5 owkyr gaba,qarhyn Asd/ovn irynx umposdov;3ovnu5 yv
ghawadan abaca3ovm ygo. gam artyn yga/ “rg[I
‘oqanortagan ar3anu1
Pnagan
martov g3anki nbadagu5 a3sinkn martov5 orn ir my] [ovni Sovrp Hocin5 ir marmni
bahan]nyri pawararovmn e` hama2a3n ir pnaztnyri yv pnagan -yflyksnyri1 Covxy
mygn a-argi5 ;y inkn ir hamar [I abrovm5 a3l` ir undaniki5 ir yryqanyri1 A3o5
ta nov3nbys ,ad ynk lsyl5 ;y abrovm ynk5 orbyszi myr yryqanyrin irynx
nbadagnyrin hasxnynk1 Saga3n ta yvs pnazt e1 Gyntaninyru nov3nbys nov3nn yn
anovm5 mia3n a3n darpyrov;3amp5 or nranx 2acyrn awyli ,ovd yn hasovnanovm yv
a-an2nanovm irynx /no.nyrix5 kan myr yryqanyru1 Yv y;y martganx harxnyk5 ;y
oro|nk yn irynx yryqanyri g3anki nbadagu5
nranx my/amasnov;3ovnu gbadasqani5 ;y` law gr;ov;3ovn yv a,qadank
ovnynalu1 Ta law e5 saga3n ta o[ ;y nbadag e5 a3l` mi]ox1 Yryqan /nwovm e ir
my] ovnynalow [aru5 a3sinkn inkn iryn hamar abrylov nbadagow1 Nrank garik
[ovnyn5 or mynk irynx hasxnynk irynx g3anki nbadagin5 y;y mynk nranx [ynk
soworyxnovm5 ;y orn e parin5 kani or nranx g3anki nbadagu /nwa/ 0rix irynx hyd
e5 yv nrank bydk e irynx g3ankn abryn a3t nbadagow5 y;y parin [undryn1 Yryqan yrp /nwovm e5 na
o[ mi ca.a’ar [ovni o\[ Asd/ovx5 yv o\[ el Asd/o blannyrix ir hantyb1
Hydaca3ovm5 y;y na ir g3anki nbadagnyru nyrta,nagov;3an my] [tni Asd/o
nbadagnyri hyd ir ngadmamp5 aba nra g3anku izovr ganxni5 yv na el ir g3anki
wyr]ovm gani/I Asd/o my/acov3n barcyvu` g3anku` asylw` 8G3ankix pa~n [hasgaxa91
Nahabydagan ,r]anovm grdsyrnyrin parin xov3x dalu awacnyri bardaganov;3ovnn er1
)rynki ,r]anovm a3t bardaganov;3ovnu kahananyrinu yv )rynki ovsovxi[nyrinn er5 isg <norhki ,r]anovm a3t
bardaganov;3ovnu polor nranxn e5 owkyr artyn undryl yn parin1
Yrp mart gadarovm e ir g3anki amynagaryvor
ka3lu5 a3sinkn undrovm e parin5 undrovm e Asd/o Ortov Sovrp Ar3amp makrwylu5
nra g3ankovm nor horizonnyr yn paxwovm5 nra g3anku nor imasd e sdanovm1 Na
hangar/ sgsovm e dysnyl5 or a3n in[ inku min[yv a3=m g3ank e hamaryl5 iraganovm
o[ ;y g3ank er a3l` da-abank5 xaw ov g/gi/5 or isgagan g3anku ty- a-]yvovm e`
mahwanix azadacrwa/ yv Asd/o nyrga3ov;3an my]1
A3s0r ys a.o;ovm
ym polor nranx hamar5 owkyr ty- [yn undryl parin5 owkyr ty- tycyrovm yn qawari
my]` annbadag wadnylow irynx g3anku1 Dyru ;o. tib[I
2yr srdyrin1 <norhki
Asdwa/ 0rhin amynkt1